RADIO Webinar AI met verstand en een groen geweten

In dit webinar bespreken Rachel Kuijlenburg, coördinator Duurzaamheid, en Anouar el Morabet, studentonderzoeker, de vraag hoe AI duurzaam kan worden ingezet en wat de relatie is met toekomstbestendig digitaal vakmanschap. We kijken verder dan de waan van de dag en leren hoe je als ambtenaar met verstand en een groen geweten duurzaam digitaal de regie pakt.

[Logo Rijksoverheid. RADIO-webinar: AI met verstand en een groen geweten. 9 maart 2026.]

LYKLE: Welkom bij het RADIO-webinar 'AI met verstand en een groen geweten'. Mijn naam is Lykle de Vries, en ik ben werkzaam bij RADIO: de RijksAcademie voor Digitalisering en Informatisering Overheid. Wij stellen ons ten doel om zoveel mogelijk van onze collega's iedere keer een beetje digitaal fitter, vaardiger en kundiger te krijgen. En dit keer doen we dat in het kader van de Maand van de Digitale Fitheid. Die wordt dit jaar voor de vijfde keer georganiseerd. Net zoals je mentaal en fysiek kunt streven om fitter te worden of fit te blijven, kun je dat op digitaal gebied ook. En voor iedere kenniswerker is dat een ontzettend goed idee, want de digitale middelen horen bij jouw dagelijks gereedschap. Dit webinar gaat daar ook op in. Op nieuwe stukjes gereedschap, namelijk die van de generatieve AI. En daar gaan we over praten samen met mijn gasten: Rachel Kuijlenburg en Anouar el Morabet. Dankjewel. Fijn dat jullie er zijn. Wanneer je dit webinar live kijkt, kun je via de chat vragen stellen. Mijn collega's Mira, Janet en Marie Louise zitten daarvoor klaar. Die zullen de mooiste en leukste vragen filteren om hier aan tafel te bespreken. Schiet ze op ieder moment in de chat als je denkt: daar wil ik meer van weten. Dan kan ik ze ook op het juiste moment in het gesprek nog even teruggeven. Kijk je dit webinar achteraf terug, dan zul je het moeten doen met de vragen die door anderen eerder gesteld zijn. Rachel, Anouar. Jij bent geen nieuw gezicht, Rachel. Je neemt wel iedere keer iemand anders mee. Maar met jou hebben we het al een paar keer gehad over digitale duurzaamheid. En nu gaan we het hebben over generatieve AI. Kwam kortgeleden in ons leven. Als een soort van 'partycrasher'. Als een soort van ongenode gast in je gezin misschien wel. Hoe moeten we daarmee omgaan?

RACHEL: Ja, dat is een hele goede vraag. Samenleven met AI. Dat was ook wel de reden dat ik jullie mailde: Hier moeten we het over hebben. Want je ziet dat AI volop in ons leven op het ogenblik er is. Het roept ook ontzettend veel vragen op, hoe je hier nou mee om moet gaan. En mijn paradepaardje is natuurlijk: hoe duurzaam is het? Dus ik vind het heel tof om vandaag hier met elkaar een gesprek te voeren, van: hoe gaan we samenleven met AI?

LYKLE: Dat heb je niet zomaar verzonnen, want er is ook een mooi boek van. 'Samenleven met AI.' Mensen hebben het op de slide gezien. Anouar, jij hebt het boek ook gelezen.

ANOUAR: Klopt.

LYKLE: Logischerwijs is aan deze tafel de verdeling dat Rachel de ervaring en 'oude wijsheid' van organisaties vertegenwoordigt, en jij de jonge, frisse, nieuwe tak bent. Hoe keek jij naar dat boek?

ANOUAR: Ik vond het heel interessant, omdat het boek vooral laat zien hoeveel we in ons dagelijks leven met AI in contact komen. Op werk, in onze auto, het zit geïntegreerd in de dagelijkse apparatuur die we gebruiken. En mensen denken heel vaak dat AI één groot fenomeen is, maar we hebben heel veel verschillende soorten AI. En dat beschrijft dit boek heel duidelijk. En naast dat AI natuurlijk heel veel voordelen heeft, beschrijft het boek ook dat er een aantal nadelen aan verbonden zijn. Dus dat is ook weer interessant.

LYKLE: Was jij zelf al een gebruiker van generatieve AI voordat je het boek las?

ANOUAR: Ja, ik maakte vooral gebruik van chatbots. Dat hielp mij heel erg in mijn studie om bronnen op te zoeken, om informatie te krijgen, om teksten te kunnen herschrijven of te herleiden vanwaar een bron kwam. Dus het heeft me zeker wel geholpen.

LYKLE: Toen je het boek gelezen had, ben je het toen anders gaan gebruiken?

ANOUAR: Niet per se door het boek. Wel door Rachel. (GELACH) Die me erop heeft aangewezen hoe je AI beter en duurzamer kan gebruiken en inzetten. Maar daar gaan we het straks ook nog over hebben.

LYKLE: Laten we eens even terugspoelen naar een soort van introductie. Waar moeten we eigenlijk over nadenken bij de inzet van AI en generatieve AI?

RACHEL: Even de volgende slide. Dat samenleven met AI... Overigens hebben we ook een aantal leuke vragen. Dus ik hoop dat de kijkers dit allemaal gaan beantwoorden. Dat samenleven met AI, daar zitten verschillende lagen in. Wat ik heel belangrijk vind, is dat, afgezien van dat we het steeds vaker gebruiken... Wat Anouar zei: het zit in je auto, het zit in je werk de hele dag ingebakken. Wat je ook doet, AI is er. Dat we daarmee leren samenleven. Maar een aantal lagen zien we niet. Het is net zoals in de cloud.

LYKLE: Ik ga die vraag stellen aan ons publiek. Dan kan jij het verder toelichten. Dat is de eerste poll. In hoeverre leven jullie al samen met AI, lieve kijkers? Geef dat antwoord. Dan kun jij verder met je uitleg en kijken we daarna naar de resultaten.

RACHEL: Dat boek van Rodolfo Groenewoud van Vliet samen met z'n vrouw vond ik echt wel weer een eyeopener. We moeten leren omgaan met die nieuwe technologie. Mijn paradepaardje is natuurlijk: elke IT heeft een uitdaging voor onze digitale voetprint. Maar voordat we naar de digitale voetprint gaan, is het belangrijk dat je ziet in dat samenleven: wat is AI dan? Want het is eigenlijk ongrijpbaar. Behalve dat het op je telefoon zit, of als je met je auto wegrijdt dat het zwaar in de software van je auto zit uiteindelijk. Of als je naar het ziekenhuis gaat, dat je hoopt dat je arts daar veel betere diagnoses mee kan stellen. Maar het is zo onzichtbaar. In de vorige Webinars waarin ik ben geweest heb ik ook al gesproken over de voetprint van IT. Dus ook hier denk ik: AI doe je met verstand. Dat brengt heel veel. Maar dat groene geweten... We zullen echt met z'n allen ons gedrag een beetje moeten aanpassen.

LYKLE: En dat begint met bewustwording. We hebben de vraag net gesteld. In hoeverre leef je al samen met AI en gebruik je AI? 46 procent zegt: Wel een paar keer per dag. 8 procent zegt: Ieder uur. Dat zijn de voorlopers die het kennelijk heen intensief gebruiken. En wekelijks is ook een derde van de mensen die nu kijkt die het zo vaak gebruikt. En 12 procent gebruikt het niet of nog niet. Dus we zien al wel een afspiegeling van wat we ook om ons heen horen. Veel mensen die het toch best regelmatig tot intensief gebruiken al.

RACHEL: En je weet ook niet... Ook al zeg je 'Ik doe het maar één keer per week', het zit zo verweven in allerlei dingen die we dagelijks doen dat, ook al zeg je 'Ik gebruik het niet', dan toch leef je samen met AI. Want het wordt gewoon overal op dit moment gebruikt.

LYKLE: Als ik denk aan samenleven, dan denk ik aan elkaar leren kennen, elkaar onderzoeken, plezier hebben aan elkaar, ook ontdekken wat je niet leuk vindt aan de ander. Dat is deze fase, of niet?

RACHEL: Ik denk we op het ogenblik in deze fase zitten. Dat we echt daarmee moeten leren leven. Net zoals dat we een jaar of 40, 50 geleden zijn moeten gaan leren leven met computers. Mijn ouders, mijn grootouders hebben daar ook mee moeten leren leven. Dus dit is echt weer een nieuwe fase in de technologie. Dat we moeten snappen: waar zijn we nou precies mee bezig? Het is natuurlijk een hele invasieve technologie. Geweldig, maar de snelheid waarmee het je leven binnendringt zonder dat je het vaak weet, dat ik denk: AI met verstand, ook als organisatie.

LYKLE: Anouar, jij zei het al: Het zit op allerlei verschillende plekken. Zoiets als een chatbot kies je om te gebruiken. Heb je andere apps waarvan je nu merkt dat ze anders zijn? Gebruik je andere apps of software waarvan je merkt dat AI ingezet is de afgelopen tijd?

ANOUAR: Apps weet ik niet zo goed, maar bijvoorbeeld als je nu wat opzoekt op het internet krijg je, voordat je bronnen krijgt, eerst een AI-antwoord. Dus het zit zelfs geïntegreerd in Google. Dus dat laat al zien hoever AI op dit moment is in de ontwikkeling.

LYKLE: En voor de gebruiker lijkt dat goed nieuws, want misschien is het een nuttige samenvatting van die zoekresultaten, maar het betekent ook dat de echte bronnen van die informatie weer een klik verder weg zitten dan ze al in veel gevallen zaten.

RACHEL: Ik vind het ook wel geestig. Ik zat er verleden weekend over na te denken. Als je nu een vraag in de Microsoft-browser doet, dan krijg je gelijk van Copilot, binnen de Rijksoverheid, een antwoord. Gevraagd of ongevraagd. En het is supermakkelijk, dat ik ook denk: Wat fijn. Maar het zorgt er ook voor dat als je niet oplet, je niet meer kritisch nadenkt. 'Vroeger', een jaar geleden, moest je zelf keuzes maken.

LYKLE: Op welke van de linkjes klik ik en op welke niet?

RACHEL: En nu doet eigenlijk het algoritme dat voor je. En nogmaals, ik ervaar het zelf ook. Dan denk je: Dat is fijn. Lekker tekstje, ik kopieer het en klaar is Kees. Maar dat kritisch denkvermogen vind ik een van de filosofische vragen bijna. Hoe hou je je kritisch denkvermogen op wat het algoritme je aanraadt?

LYKLE: Een deel daarvan is weten waar je mee bezig bent, weten wat je gebruikt.

RACHEL: Ja, AI met verstand. Toen ik hierin ging duiken, met behulp van het boek 'Samenleven met AI', dat je ziet dat die gelaagdheid veel groter is dan dat ik wist. Het is ook fijn om dat dan hier te vertellen als oud-docent. Als je normaal naar je computer kijkt, en dat hebben we ook in de voorgaande webinars gezegd: Je hebt hardware, software, een datacenter en er zit een infrastructuur omheen om die data van A naar B te brengen. Wat je bij AI ziet, is dat er eigenlijk een aantal tussenlagen nog zitten die zorgen dat die artificiële intelligentie doet wat het moet doen. Dus het is niet alleen je hardware, je datacenter en je software, maar zoals je hier op het plaatje ziet: modellen en frameworks, wat nodig is. Die 'foundation models'. Er is ook heel nieuw taalgebruik aan toegevoegd. Dat vind ik ook zo geestig. De integratie- en beheerlagen, de gebruikerslaag. En telkens als je een extra laag krijgt heeft dat ook betekenis voor de resources die we nodig hebben en hoe dit nieuwe ding waarmee we moeten gaan samenleven is opgebouwd.

LYKLE: Want elke laag gebruikt energie en vereist aandacht om te onderhouden?

RACHEL: Ja.

LYKLE: Op die manier. Oké.

RACHEL: Dat hebben we hier ook een beetje gevisualiseerd. Die hardware, zoals het boek schrijft, is echt de spierkracht van de AI. Dat is je laptop, of daar waar je in werkt. Je hebt een datacenter nodig. Daar is de meeste hoofdpijn op het ogenblik op. Sla de krant open: het gaat vaak over resources en energieverbruik. Voornamelijk over dat energieverbruik. Die resources in datacenters hebben we een beetje hoofdpijn van, maar dat is er wel degelijk. Maar goed, de data-infrastructuur bepaalt de brandstof, het energieverbruik, dat we op het ogenblik opslorpen en wat nodig is.

LYKLE: En die data-infrastructuur kan je, vermoed ik, handig ingericht hebben, zodat AI er effectief en efficiënt mee om kan gaan, en dat kan onhandig ingericht zijn.

RACHEL: Ja.

LYKLE: Hoe doen we het wat dat betreft als overheid? Enig idee?

RACHEL: Wat ik binnen de overheid zie, want ik zit in diverse interdepartementale clubjes waar we daar veel over spreken... De overheid... We worstelen natuurlijk met allerlei vraagstukken, wat er ook wereldwijd op het ogenblik speelt uiteraard. Ook de overheid moet leren samenleven met AI, maar dan in die hele geopolitieke, globale uitdaging die we hebben: ChatGPT mag je niet gebruiken. Ondertussen zie je Copilot in veel organisaties binnensluipen. Dat is vaak een afgesloten suite, dus daar is het niet zo dat alles gelijk naar het buitenland gaat, maar er is natuurlijk wel superveel zorg hoe dit zich op het ogenblik ontwikkelt.

LYKLE: Mijn verbeelding slaat ook een klein beetje op hol als ik dit vertaal naar relaties tussen mensen. Dat je dochter een nieuwe vriend of vriendin zou hebben en dat je daar als ouders een mening over hebt of die persoon wel of niet al in je huis mag komen en hoe ze met elkaar omgaan. En dat je daar misschien regels aan zou willen stellen, maar het zijn pubers. Daar gaan ze niet naar luisteren. Ik zie heel veel overeenkomsten eigenlijk.

RACHEL: Als je het zo framet, inderdaad. Een nieuwe huisgenoot heb je met AI. Ook in je organisatie. En het gebeurt gelukkig dat ik in veel overheidsorganisatieonderdelen zie dat we het gesprek voeren. En zeker met die Small Language Models, wat echt afgesloten is, dat je daar superveel voordelen van kan hebben.

LYKLE: Die kunnen ook makkelijker lokaal draaien? Daarvoor hoef je niet naar een externe partij toe?

RACHEL: Nee, wat je bij een Small Language Model ziet, zoals ik hem heb gedefinieerd... Ik kom niet uit de IT, dus ik probeer het altijd maar weer te vertalen. Dat is dat het echt een stukje software is die z'n sources, z'n antwoorden vindt in een set van data die afgesloten staat. Dus je kan dan niet even via het internet extra, want dan krijg je een Large Language Model. Maar je probeert... En daar zie ik bij allerlei lokale overheden, overheden, maar ook Rijksoverheid, dat we daarmee aan het experimenteren zijn en aan het kijken zijn: hoe gaan we daar nu mee samenleven?

LYKLE: Een Small Language Model is getraind op een specifieke set informatie die waarschijnlijk ook gecureerd is op een bepaald thema bijvoorbeeld. Dus het zou meer een expertsysteem zijn dan een algemene intelligente chatclient zou zijn.

RACHEL: Ja. Je moet je realiseren: ChatGPT of Le Chat van Mistral zoeken eigenlijk het hele internet af, althans rekenkundig, naar antwoord jouw vraag. Dat doen ze ook nog in 88 talen ongeveer. Dus de energie die we nodig hebben is bij een Large Language Model, en bij een simpele zoekvraag die je op zo'n Large Language Model doet, veel groter dan dat je het in een Small Language Model laat doen.

LYKLE: Helder.

RACHEL: Even kijken. Laten we doorgaan. Naast die hardware en de datacenters hebben we ook AI-modellen en -frameworks. Dat was voor mij ook wel een eyeopener uit dit boekje. Je hebt zo'n framework nodig om te zorgen dat je het internet op kan met jouw Large Language Model-vraag om daarop antwoorden te gaan zoeken.

LYKLE: Er zijn veel verschillende partijen die daarin iets aanbieden en die ook allemaal net iets andere modellen hebben. Heb jij daar verschil in ervaren? Heb je alleen die ene gebruikt of ook andere gebruikt in de tussentijd?

ANOUAR: Nee, ik heb zelf alleen ervaring met ChatGPT en Copilot. Meerdere AI-modellen heb ik zelf nog niet gebruikt.

RACHEL: Maar je ziet wel dat organisaties daar keuzes in maken. En als je dit rijtje ziet... Toevallig Anthropic. Als je een beetje op de hoogte wil zijn van dit vraagstuk: Anthropic lag vorige week weer onder een vergrootglas in de media, want ze willen bepaalde dingen niet voor de Amerikaanse overheid doen. Meta, OpenAI... Het zijn platforms die veel prachtige technologie brengen, maar waar we ook met elkaar vraagstukken hebben, van: hoe gaan we met elkaar samenleven, en willen we dit überhaupt? Daarnaast zitten ook die integratie- beheerslagen. API's om dingen met elkaar te verbinden. Want dat hele wereldwijde web is echt één groot netwerk waar alles in elkaar verbonden zit. Ook dat darkweb. Dat hoort ook bij dat hele grote internet. Dus die complexiteit laat al zien: hoe gaan we met deze nieuwe huisgenoot in die samenleving samenleven?

LYKLE: Hij of zij is niet per se direct wie je denkt dat hij of zij is.

RACHEL: Nee. En al die modellen en frameworks hebben ook weer eigen specificaties. Het is inderdaad een digitale wereld die heel spannend is op het ogenblik.

LYKLE: Je hebt het al... O, er komt een mooie vraag binnen. Kan ik het beter lezen? Is het dan niet handig om AI ook gewoon uit te kunnen schakelen als je bang bent voor onnodig energieverbruik?

RACHEL: Ja... Dat zijn echt van die vragen die ik ongelofelijk vaak in de week langskrijg. Dat vind ik een hele ingewikkelde. Als je een groen geweten hebt en je wilt het niet, dan hoef je het natuurlijk niet te doen. Hoewel je wel even aan de achterkant moet weten hoe je Copilot in je rijkswerkplek uit gaat zien te krijgen. Want ongevraagd zit die gast bij je aan je bureau ongeveer. Dus je kan ook zeggen: Nee, ik wil niet samenleven met dit instrument. Aan de andere kant: als je een elektrische auto rijdt, denk ik dat bijna in elke auto dit ook wel verweven is.

LYKLE: Ik denk wel dat het belangrijk is om het verschil te maken tussen generatieve AI, Large Language Models, en andere toepassingen van kunstmatige intelligentie die meer onder de definitie van algoritme zouden kunnen vallen, die op allerlei manieren optimalisaties doen, maar niet dat hele internet leegslurpen en juist zelfs soms heel energie-effectief en -efficiënt kunnen zijn in een los device. Daar zit verschil tussen. Maar bijna op elke plek waar je acteert met iets digitaals is het waarschijnlijk wel in een vorm aanwezig.

RACHEL: Het is in een vorm aanwezig. Ik wil ook absoluut niet de indruk wekken dat ik tegen AI ben, want met heel veel AI is het superfijn dat die nieuwe intelligentievorm wordt toegevoegd aan ons leven. Denk aan medische zorg of aan hoe de politie bepaalde dingen zou kunnen opsporen. Dus het is helemaal geen onzinnige technologie die we maar uit onze mouw hebben geschud als bedreiging voor de wereld. Alleen dat leren samenleven betekent ook dat we weer opnieuw grenzen en kaders moeten stellen en erover nadenken: hoe doen we dat dan? En ik hoop dat die voetprint van AI echt een factor is die meegenomen wordt in deze discussies. En die mis ik heel vaak.

LYKLE: Laten we daar eens naartoe, want dat is onze volgende quiz. Hoeveel basismaterialen zijn er eigenlijk nodig om een AI-chip te maken? Zijn dat er 10, 26, 31 of 48? In het verleden hebben we het in de webinars ook gehad over de herkomst van al dit soort mooie apparaten. Met een veelheid aan ook wel zeldzamere grondstoffen die lang niet altijd op fijne manieren gewonnen worden. Überhaupt is het kunnen hergebruiken van dit soort apparaten heel relevant. Een AI-chip is een chip die geoptimaliseerd is voor het soort berekeningen dat hoort bij AI. Dus het is geen gewone computerchip. Konden die zo makkelijk even gemaakt worden?

RACHEL: Nee, er zijn maar heel weinig fabrieken die dat maken. Ons troetelpandakindje in Nederland is natuurlijk ASML, die wereldwijd machines aflevert om die chips te maken. Ik ben benieuwd of mensen weten hoeveel materialen erin zitten. Maar er is vrij veel nodig om een chipje te maken. En dat chipje is ook dan niet dat je dat 100 jaar kan gebruiken. Die chipjes slijten ook. Die worden in dat datacenter hartstikke warm. Je laptop wordt ook niet voor niets warm, omdat daarin van alles gebeurt. Dus die grondstoffen zijn heel cruciaal. En heel veel gedoe in de wereld op het ogenblik draait om plekken waar die grondstoffen zijn.

LYKLE: Precies. Dus daarmee kun je ook meer of minder duurzaam zijn door meer of minder van dat spul te gebruiken. De quiz is beëindigd. De grap is dat 42 procent van de mensen het antwoord '48' gaf. Maar het goede antwoord was 31.

RACHEL: Het zijn 31 metalen die erin zitten. En die metalen worden voor een klein deel in Europa geproduceerd, maar het gros komt uit Afrika, China en Zuid-Amerika. We hebben het er vaak over. Dan geniet je, je leeft samen met AI, maar je hebt geen flauw benul dat in Afrika of in China onder erbarmelijke omstandigheden die aardmetalen naar boven worden gebracht. Dus afgezien van dat het grote gaten in het landschap maakt, de mensen die dat voor jou naar boven brengen, daar zijn de internationale sociale arbeidsvoorwaarden niet zoals in Nederland. En dat voor iets wat... Het zijn echt hele kleine chipjes die in dat datacenter gaan. Je hebt er geen gevoel bij.

LYKLE: Dat zou een extra reden moeten zijn voor iedereen die er serieus over nadenkt om voorzichtig te zijn met het gebruik van generatieve AI.

RACHEL: Ik denk net zoals met alles wat waardevol is... Ik zou vooral zeggen: Wees je bewust en maak keuzes in de mate van zuinigheid hoe je daarmee om wil gaan. Nogmaals: het is ver van je huis. Zo'n datacenter, wie is daar weleens geweest? Dat zijn maar weinig mensen. Die zijn ook heel goed afgeschermd van de rest van de samenleving. En toch is dat datacenter heel cruciaal om die data van A naar B te krijgen. Ook voor AI.

LYKLE: We gaan verder over hoe we het dan ook groener kunnen gebruiken straks. Daar komen nog echt concrete tips over. Als het er dan is, hoe gebruik je het dan zo groen mogelijk? Wellicht kunnen we ook wat alternatieven noemen voor de merken die genoemd zijn. Maar laten we eens even kijken, want dit is een voorbeeld van een datacenter. Die blijven overal oppoppen. Daar gaan ook veel investeringen in. Die investeringen lijken heel veel lucht en zuurstof, overdrachtelijk, weg te trekken bij andere mogelijkheden. Als er een datacenter in de buurt van jouw woonplaats komt, dan zijn er ook serieuze zorgen over energie- en watergebruik.

RACHEL: Ja. Volgens mij krijgt iedereen ook de slides te zien. Er zit hier een linkje onder van een filmpje over datacenters in Amerika. Die datacenters hebben we nodig. Dus die poppen overal op op het ogenblik. Daar wordt ook heel veel geld mee verdiend, ondanks dat er ook ontzettend veel investeringen in AI worden gedaan. Maar op een latere slide kan je zien hoeveel geld erin omgaat. Maar die datacenters zijn een verdienmodel voor organisaties. En als je in Amerika
een datacenter in Arizona neerzet, dan krijg je heel veel belastingvoordelen. Dus het is heel gunstig voor de eigenaar van het datacenter om hier te gaan zitten. Maar afgezien van energie... Dat kan je vrij groen maken met zonnepanelen en met windmolens. Dus dat energiegrid kunnen ze wel veel aan doen. Maar dat water dat nodig is om te koelen... Als je dan midden in de woestijn zit...

LYKLE: Niet een optimale plek.

RACHEL: Nee, want je hebt maar één keer water. Dus de mensen in de omgeving krijgen er last van. Dus in dit filmpje wordt ook gewaarschuwd: Denk na over dat waterverbruik. Want als je geen water hebt, kunnen boeren geen groenten maken.

LYKLE: Anouar, jij hebt misschien in wanhoop je telefoon dan maar weggegooid of de ChatGPT-app er weer af gegooid toen je dit doorkreeg, of niet?

ANOUAR: De eerste week die ik was bij Rachel heeft ze ook een powerpoint aan mij en de twee andere studenten gegeven, om echt die awareness te creëren bij ons, om te laten zien wat AI wel niet verbruikt aan energie en water. Dus sindsdien ben ik er steeds bewuster mee omgegaan. En ik wist ook niet hoeveel het eigenlijk verbruikt. Dus het was wel echt een eyeopener voor mij ook.

LYKLE: We gaan met z'n allen ook van onbewust onbekwaam naar bewust onbekwaam en hopelijk straks bewust bekwaam. Daarom hebben we ook aan het eind van het webinar nog wat concrete tips.

RACHEL: Het tweede is, en daar hebben we het bij ons op kantoor ook vaak over: zo'n software voor AI die geschreven wordt moet ook echt getraind worden. Dus die artificial intelligence moet gaan leren. Dus afgezien van mensen die het uit de grond halen hebben we ook nog een hele club mensen wereldwijd nodig om dit te trainen. Dat gebeurt ook vaak in landen waar ze wederom de internationale sociale arbeidsvoorwaarden ook niet zo scherp hebben zitten. Dus wij genieten hier van een prachtige technologie, maar aan de achterkant van die technologie zit voor mij dat ik denk: Hmm.

LYKLE: Het is een beetje als die wonderrekenmachine van eeuwen geleden waar dan een dwerg in bleek te zitten die luisterde, het antwoord opschreef en op een papiertje naar buiten duwde. Veel mensenwerk, helaas ook onder slechte omstandigheden, om iets te maken wat voor ons een beetje magisch voelt. Nog even over die voetprint voordat we naar het volgende gaan. Hoe liggen die verhoudingen volgens jou? Digitalisering als geheel verbruikt allerlei materialen en grondstoffen. Is AI daar een druppel in de emmer of zijn de verhoudingen anders?

RACHEL: Nou, wat wij nu nog steeds zien is dat de hele IT... Als je een taart hebt, 100 procent van de hele voetprint van de aarde, en dan de hele IT-business, dan praten we over alles, dus het maken van de apparaten, het energieverbruik, dan schat men in dat dat zo'n 15 procent van onze voetprint opslorpt. Wat ik begrijp uit cijfers is dat de luchtvaartindustrie 3 procent is. Dus dan zie je gewoon dat IT, hoewel wereldwijd superveel mensen hier gebruik van maken, dat het een uitdaging is dat het houdbaar is voor de toekomst. Dus ik praat ook tegenwoordig niet meer over duurzame IT, maar ik praat veel liever over toekomstbestendige IT. Het is er, het is niet meer weg te denken, maar de uitdaging is: hoe maken we het dan toekomstbestendig? Ook met de voorgaande webinars, en nu weer: 80 procent van de voetprint van IT zit in de productie van de hardware. Van het maken van die chipjes voor datacenters, voor je telefoons, voor de hele infrastructuur die nodig is. Terwijl die software die nodig is gaat zo snel dat de processors, dus die chipjes, vaak niet meer bruikbaar zijn. Dus dan heb je een goed apparaat, maar dan wil je lekker AI'en en moet je een nieuwe laptop kopen.

LYKLE: Ook heel erg verspilling eigenlijk bijna.

RACHEL: Ja. En wat je natuurlijk blijft zien... Vorige week hadden we ook een sessie en zeg ik tegen mensen: wat doe je met je oude telefoons, je oude laptops, je oude spullen? Hoe zit dat in je organisatie? Dat hergebruiken van die grondstoffen doen we gewoon heel matig.

LYKLE: Maar het verdienmodel van AI lijkt daar niet op ingericht, of wel?

RACHEL: Nee. Dus dat maakte dat boekje 'Samenleven met AI' ook... En tuurlijk wist ik het wel een beetje. Er gaat natuurlijk superveel geld in om. En ondanks dat de kranten natuurlijk heel veel zeggen 'Er moeten nog miljarden geïnvesteerd worden om hier een economisch verdienmodel uit te halen', gaat er heel veel geld in om. Ik ben echt benieuwd, dus ik heb ook de vraag meegebracht voor jullie: wat kost AI?

LYKLE: Die is voor jullie, lieve kijkers. Vooral voor degenen die het al gebruiken. Maak je gratis gebruik van AI doordat je werkgever het faciliteert, betaal je er zelf voor, en welke versie heb je dan? Want die zijn er in verschillende smaken. Van 20 euro voor wat meer kunnen vragen gedurende de week tot 250 euro voor zo ongeveer alles kunnen vragen wat je wil. Ik ben heel benieuwd, kijkers, waar jullie zitten. Maar die modellen, die abonnementen die mensen daarvoor afsluiten, zijn op het gebruik van de software. En de suggestie wordt gewekt dat die alleen kan blijven presteren als we aan de achterkant maar heel veel investeren en altijd geld blijven uitgeven aan AI-chips en opslag.

RACHEL: Wat we al eerder hebben besproken: AI is voor je gevoel ontastbaar. Net zoals dat we voorgaande jaren over de cloud spraken. Er zit een hele infrastructuur achter. Die moet betaald worden, inclusief die grondstoffen. We hebben ook nog een leuk plaatje meegenomen. Het begin en het einde van IT. Dat hebben al eens eerder laten zien. En die grondstoffen worden steeds duurder en duurder. En die mensen die hierin werken, en vooral de mensen die hier baas van zijn, die zitten graag aan tafel bij bepaalde mensen in de wereld. Die verdienen echt superveel geld. Bepaalde IT-bedrijven verdienen meer geld dan bepaalde landen. Dus dat zijn echt hele grote systemen. En dan zeg je misschien: '20 euro voor een abonnement, dat valt wel mee. Daar kan ik heel veel van genieten.' Eén ding dat we zeker weten de komende jaren is dat het niet 20 euro blijft, want die grondstoffen worden steeds duurder. Wat Gartner ook zegt: Tot 2028 zal de stijging van de prijzen van al die chips en grondstoffen voorlopig blijven doorgaan.

LYKLE: 86 procent van de mensen zegt gebruik te maken van AI via de werkgever. Dus zonder dat ze er zelf voor betalen. Daarom 'gratis' tussen aanhalingstekens. 10 procent zegt: Ik heb een abonnement. Heb jij een abonnement?

ANOUAR: Ik krijg het van de werkgever.

LYKLE: Ik heb daar heel erg getwijfeld. Ik heb weleens wat geld uitgegeven om het uit te proberen. En ik ben nu aan het kijken of ik het lokaal kan installeren. Dat is best te doen, maar mijn computer vindt dat moeilijk. Die doet daar dan lang over. Maar tegelijkertijd hoef ik dan niet geld uit te geven aan een abonnement. Is dat een alternatief dat je interessant vindt?

RACHEL: Voor het individu is het interessant om te zeggen: Het is 'gratis'. Uiteindelijk zit er een systeem achter dat gewoon betaald moet worden. Dus linksom of rechtsom: iemand betaalt de prijs. En mijn opvatting is: de prijs wordt op dit moment betaald bij de mensen die aan het begin zitten van deze keten en aan het einde, omdat die onder erbarmelijke omstandigheden faciliteren wat wij in dit prachtige land denken nodig te hebben om samen te leven met AI.

LYKLE: Omdat de bulk van de kijkers het dus van de baas krijgt is dat misschien handig om dat als context in onze achterhoofd te houden.

RACHEL: Ik heb nog één plaatje meegenomen. Wat wordt er nou in omgezet? Bij generatieve AI is de schatting dat het tussen de 40 en 60 miljard is. In de AI-hardware gaat ook heel veel geld om. De cloudservices, de softwareconsulting. Dus het gaat echt over ongelofelijk veel geld. En de verwachting is dat het naar meer dan een biljoen gaat voor een vriend die we in huis nemen en waar we mee willen samenleven.

LYKLE: Kazim vraagt: als AI nodig is om de overheid slimmer, sneller en toekomstbestendiger te maken, maar anderzijds zelf ook bijdraagt aan extra energieverbruik, datagroei en afhankelijkheid van grote techbedrijven, waar zouden jullie dan inhoudelijk en moreel een grens trekken?

RACHEL: Oeh. Ik trek moreel de grens... Ik weet niet hoe jij ertegenaan kijkt, Anouar. Laat ik hem eerst bij jou zetten. Wat is jouw morele grens?

(ANOUAR LACHT)

ANOUAR: Dat is een goede vraag. Ik probeer vooral alles eerst zelf uit te zoeken. Maar we zijn op het punt gekomen dat je er bijna niet meer onderuit komt. Dus zelfs als je wat opzoekt, maak je gebruik van AI. Ik vind het goed dat we het gebruiken en dat de overheid het gebruikt om te ontwikkelen. Maar wat Rachel heel duidelijk wil aangeven, is dat we er met z'n allen bewust van zijn. Dus ook al maken we er gebruik van, zorg dat we weten wat we doen. En nogmaals dat iemand toch de prijs ervoor moet betalen. Dus dat dat ook verandert hoe we ermee omgaan.

RACHEL: En het brengt ook heel veel. Als je AI, en daar zie ik voldoende voorbeelden van, echt goed inzet... Door slim AI in een gebouw te zetten kan je heel veel energie besparen. Of in de gezondheidszorg als je eerder ziektes weet te detecteren heeft dat op de lange termijn ongelofelijk veel voordelen voor de samenleving. Ik heb het al een paar keer gezegd: Ik ben er zeker niet op tegen. We moeten het heel goed inzetten. Maar we moeten dat met een groen geweten doen. Dus daar echt de juiste besluiten over nemen met elkaar.

LYKLE: Daar gaan we naar op weg. We hebben nog één ding eerst te behandelen: de infodemie.

RACHEL: Ja. Dat is natuurlijk wel geestig. Want waarom hebben we IT? Dat is uiteindelijk om data van A naar B te brengen. Daar zijn we ooit mee begonnen met de typmachine. Met de telegram denk ik zelfs. Nu hebben we een prachtige intelligentie gebouwd om data van A naar B te brengen. Maar daar hangt ook een datakaartje aan. Het webinar van vorig jaar heette 'Data als onbekende vervuiler'. AI is een dataproducent in het kwadraat, of meer dan in het kwadraat. Dus waar laten we al die data? In die datacenters, waar we al die grondstoffen voor nodig hebben.

LYKLE: Simpel. Dan moeten we het minder gebruiken, want dan hebben we ook minder datacenters nodig.

RACHEL: Ja, maar goed, als je dan weet dat je door slimme inzet echt CO2 kan reduceren... Het is echt die positieve tegenhanger vormen dat we versneld met elkaar die balans moeten zien te vinden: waar brengt het nou echt welzijn voor het individu, maar ook voor een gemeenschap, een land, de wereld, de dieren? En wanneer slaat het dan door naar dat het een droeve armoede wordt?

LYKLE: We hebben hier ook een vraag over. Of daar komen we straks aan toe.

RACHEL: Dit is waar we het heel vaak over hebben. Hoe zit dan die databerg in elkaar? Dat was 181 zettabyte. En nu met AI in een jaar tijd zien we dat dat ongelofelijk aan het groeien is. We hebben wereldwijd op het ogenblik, inclusief wat er met crypto en AI gebeurt, zo'n 240 zettabyte aan data gespaard. En dat is de databerg van de laatste tien jaar.

LYKLE: Dat gaat echt exponentieel.

RACHEL: En ik heb ook altijd het gevoel: wat is een zettabyte? Dan denk je: dit moet misschien heel ernstig zijn, of niet.

LYKLE: Ik zie heel veel nullen. Ik kan ze niet eens tellen.

RACHEL: Dus niemand heeft er zicht op.

LYKLE: En is dat dan kwalitatief allemaal nieuwe data?

RACHEL: Zoals ik het zie, en ook uit het boekje 'Samenleven met AI', is het wel heel veel... Je stelt een vraag, en op basis van de antwoorden die er al zijn worden er nieuwe antwoorden gegenereerd. Maar eigenlijk zijn het oude antwoorden.

LYKLE: Veel gerecycled spul.

RACHEL: Dus die databerg groeit en groeit maar. En met AI kan je wel ook weer heel slim opruimen. Maar wie zet AI in om jouw databerg op te ruimen? Dat zijn maar een paar organisaties die daarmee aan het experimenteren zijn.

LYKLE: Dus als je niet nadenkt over je AI-gebruik, dan draag je dus bij aan een verdere exponentiële ontwikkeling van dataverzameling die kwalitatief niet eens iets nieuws noodzakelijkerwijs toevoegt, maar vooral heel veel herhaalt.

RACHEL: Van wat ik begrijp is dat inderdaad zo. Dat die databerg een dubbeling van data heeft. En het is ook wel zorgelijk voor de samenleving, zoals we dat hier op het plaatje ook zien. Als je echt een dubbeling van data hebt, wat moet je dan geloven? Dat verlies aan vertrouwen in de data, polarisatie. Als je een bepaalde vraag stelt, dat je door het algoritme toch één kant wordt op gestuurd over hoe je naar vraagstukken moet kijken in de samenleving. Deepfakes, zelfs risico's met verkiezingen. Volgende week mogen we met z'n allen voor de gemeenteraden stemmen. Die infodemie, en dat andere woord 'contentinflatie' vond ik ook wel geestig, wat betekent dat voor de samenleving?

LYKLE: Laten we het vragen aan de kijkers. Denk je dat je bijdraagt aan contentinflatie? Doordat je sneller en meer documenten of graag plaatjes maakt via AI? Dat heb ik in het verleden wel gedaan, want ik ben niet zo'n goede tekenaar. Of door AI je arbeidsproductiviteit te laten versnellen, waardoor je meer gedaan krijgt? Of door meerdere versies van teksten op te stellen voor jezelf om te kijken welke je het meest bevalt?

RACHEL: Ik ben benieuwd. Wat ik heb geleerd van een hoogleraar van een universiteit is dat als je een plaatje in AI maakt dat je 4000 keer meer koelwater nodig hebt dan wanneer je een vraag stelt in AI. Het is supergeestig dat je denkt 'Dit is heel creatief. Ik wil ook een geestig plaatje maken.'

LYKLE: Een plaatje kan soms ook veel meer vertellen dan een heel lang verhaal. Als je zelf niet zo goed schrijft.

RACHEL: Maar als jij dat plaatje genereert, zegt die niet: Dit is zoveel energie en u heeft zoveel water verbruikt. Je denkt alleen: Wat een tof plaatje heb ik gemaakt.

LYKLE: Ik kijk ondertussen naar de reacties en ze lopen mooi uiteen. Een kleine 40 procent maakt meer en sneller documenten. 22 procent maakt graag plaatjes met AI. Het kan overlappen, want mensen mochten meerdere dingen aanklikken. 'Door AI kan ik m'n arbeidsproductiviteit versnellen', zegt de helft. En ook bijna de helft zegt: Ik maak meerdere versies van teksten. Excuus voor de kijker, want dat antwoord was slecht leesbaar, omdat ik daar een oorspronkelijke tekst had laten staan. Maar ze hebben hem goed herkend. Dus dit... Vanaf tenminste 20 procent van de kijkers geldt dat ze deze dingen graag doen.

RACHEL: En ik ben niet roomser dan de paus, want soms denk je ook: Ik zit vast in het schrijven. Ik vraag even snel aan Copilot. Dan krijg je ook allerlei leuke alternatieven. En dan zegt die ook, dat vind ik ook zo geestig van Copilot: Wilt u dat dan in een zakelijke tekst, of wilt u dat meer... En dan denk je (ENTHOUSIAST): Ja, ja, ja.

LYKLE: Heel verleidelijk om erop door te gaan.

RACHEL: Terwijl een half jaar geleden ik het gewoon zelf ging schrijven. Nou zag ik wel een wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit van Leuven. Dat zal ik ook wel aan RADIO toedoen. Die hadden een berekening gemaakt of AI duurzamer was dan de mens. Die hadden de CO2 van de mens gedeeld door 365 dagen maal 24 uur, en dan was toch wel AI qua voetprint beter.

LYKLE (VERRAST): O, oké.

RACHEL: Ik moet dat onderzoek nog eens even heel goed lezen. Maar ik kreeg wel het gevoel: zijn we nou appels met peren aan het vergelijken? Wat doen we nou met elkaar? Maar die contentinflatie vind ik toch wel echt een zorgelijke. En dan zie je hier ook wat gegevens erbij. Een tekstje met een gemiddelde prompt is 0,03 gram CO2. Allemaal niet erg. Maar het gaat erover als we met de hele mensheid, 8 miljard mensen, dit dus doen dagelijks, dan heb je in één keer ontzettend veel CO2 met elkaar.

LYKLE: Het is denk ik nog wranger, want lang niet 8 miljard mensen hebben toegang tot de digitale omgeving. Dus verhoudingsgewijs zijn het weer die rijke stinkerds, excuus, de mensen die wél toegang hebben die dan voor de rest van de wereld de boel nog verder uit verhouding trekken.

RACHEL: Dat is ook zo.

LYKLE: Yusra vraagt: als we strengere regels zouden willen rondom energieverbruik, CO2-uitstoot en arbeidsomstandigheden in de AI-keten, wie zou dat dan concreet monitoren en handhaven? En denk je dat dat realistisch en betaalbaar is?

RACHEL: Jemig, het zijn allemaal van die moeilijke vragen. Ik denk er wel heel vaak over na: wie moet hier nou een halt toeroepen?

LYKLE: Een van onze vorige staatssecretarissen zei: Ho, ho, we gaan niet zomaar generatieve AI gebruiken. Dan moet je eerst even netjes de DPIA's en dergelijke doorlopen voordat je dat mag doen. Dus dat was een soort van matiging.

RACHEL: Kijk, ergens moeten we als samenleving met elkaar samenleven met AI. We moeten een clubje mensen toch wel dit vraagstuk laten delegeren en laten zeggen: wat gaan we doen? Het makkelijkste is toch de overheid. Of dat je zegt: We regelen het in Europa. Maar als je ziet wat er geopolitiek op dit moment gebeurt, dan hou ik een beetje m'n hart vast: wie gaat hier het juiste besluit op nemen? Ik weet het echt niet. Wat ik wel denk, is dat als we met z'n allen, en daarom maak ik me ook zo hard, heb ik stagiaires en doe ik veel onderwijs, dat als ieder individu AI met verstand gebruikt, en al is het maar met een beetje groen geweten, dan komen we in ieder geval een heel eind.

LYKLE: Laten we daar eens naar kijken.

RACHEL: Waar ik heel trots op ben, is dat we in de overheid op het ogenblik veel aan het doen zijn. Ik werk nu bijna drie jaar bij de overheid. En ik zie qua digitale fitheid, ook wat jullie doen allemaal: mensen bewustmaken van hoe je je moet verhouden ten opzichte van die technologie. Dat je dat met zinnig verstand moet doen. Dus dat is heel tof. Wat ook heel erg leuk is: afgelopen jaar hebben we, de Belastingdienst is daarmee gestart, maar met de pilot duurzame CAO Rijk een bedrijfje ingehuurd. Die heeft een fantastische expositie gemaakt over databewustzijn. Dat was ook echt heel leuk.

LYKLE: Alles werd zichtbaar gemaakt op verschillende manieren.

RACHEL: Heel erg leuk. We hebben ook een e-learning.  Die staat nu bij het Leerhuis van het Nationaal Archief, zodat mensen in een halfuur tijd meer dat bewustzijn hebben over je digitale fitheid en je digitale voetprint. En hoe je je hiertoe moet verhouden. We gaan dit jaar ook hopelijk nog een addendum maken voor AI met verstand en een groen geweten. Dus er gebeurt echt wel veel in die overheid. Daar ben ik wel heel positief en hoopgevend over. En ook als ik jonge mensen als Anouar... Ik spreek ze veel. Dan ben ik ook blij dat hogescholen en universiteiten duurzame IT echt omarmen.

LYKLE: En wat kunnen we op dit moment vooral zelf ook nog doen?

RACHEL: Het belangrijkste. Ik ben ook benieuwd hoe de kijkers antwoorden op deze vraag. Want er is de AI Act. En er is een verordening gekomen dat iedereen digitaal geletterd moet worden per 2025. Dus die scholing op AI-geletterdheid is gewoon heel belangrijk. Ermee leren samenleven.

LYKLE: Hoe is dat voor jullie, beste kijkers? Hebben jullie al scholing gehad over AI-geletterdheid? Of staat het nog op de planning? Laat het ons weten in de chat. Sorry, in de poll. Dat is de laatste poll die we hebben denk ik. De antwoorden komen binnen. Dat is één ding. Maar dit is een beetje een controlemechanisme. Het bestuur van de organisatie dat denkt: Dit is zo belangrijk en gaan we verplichten. En de EU pusht dat. Maar dat is ook een beetje een controlereflex. Dus dat is maar één ding dat je kan doen.

RACHEL: Ja, je kan natuurlijk veel meer doen. Ik denk dat je heel goed moet nadenken over je informatiehuishouding. Zijn je archieven op orde? Hoe wil je die databerg inperken? Dus het is een integrale vraag. Dus iedereen een beetje scholing en leren samenleven hiermee. Maar als organisatie: hoe zit je hele informatiehuishouding in elkaar? Het heeft ermee te maken welke faciliteiten je mensen ter beschikking wil stellen. Er hangt gewoon een kostenplaatje aan. In tijden van taakstelling: hoeveel willen we hieraan uitgeven en wat levert het op? Dus ik denk ook wel dat er... Dat zie je ook wel bij de Nationale Coalitie Duurzame Digitalisering. Dat is ook een publiek-private samenwerking. Daar wordt ook veel over gesproken en onderzoek gedaan. Hoe gaan we de balans vinden in het adopteren van deze nieuwe technologie in relatie tot die samenleving?

LYKLE: De helft van de deelnemers zegt dat ze die training al gehad hebben. Dat betekent dat de andere helft nog moet. Slechts 6 procent zegt: Hij staat op de planning. Dus een van de dingen die je zou kunnen doen als deelnemer is er nog eens naar vragen: hoe zit dat in ons team, in onze directie, in onze afdeling? Wanneer gaan wij die cursus krijgen? En wat kun je verder op individueel niveau doen?

RACHEL: Heel concreet: ga er vooral mee oefenen. Het is een beetje slechte raad misschien, want je maakt er wel nieuwe data mee, maar je zal ermee moeten leren omgaan. Dus als je gaat prompten... Een van de adviezen is: duidelijk leren prompten. Compacte prompts en doelgerichte prompts. We kunnen nu niet te veel ingaan op wat het economisch verdienmodel is. Bij zo'n laag als Perplexity... Er zit een heel verdienmodel achter. Hoe meer tokens je doet, hoe meer Perplexity verdient. Maar maak het compact en doelgericht. En er zijn ook best wel wat websites die richting geven hoe je goed kan prompten. Dus de vragen die je uiteindelijk gaat stellen in AI.

LYKLE: Net zoals dat we automatisch kunnen denken in euro's, moeten we ook de token als een soort van eenheid leren hanteren? Hoe minder, hoe beter.

RACHEL: Zuinig zijn. En niet als AI je verleidt met 'wil je nog een tekstje op die manier?'... Het is natuurlijk superverleidelijk. Maar het vraagt energie. Er zijn ook een aantal veelvoorkomende fouten die je ziet. Te veel stappen en te weinig focus in dat prompten. Dat is echt wel een advies. Een lange en wollige prompt. Ik merk het zelf ook. Dan kan ik dit er nog bij doen, dit er nog bij doen. Dan wordt het een vrij lange en ingewikkelde vraag en dan moet AI een soort van kansberekening doen op dat hele wereldwijde web.

LYKLE: Ik wel weten van jou, Anouar, hoe begon jij met ChatGPT? Was je meteen heel erg to-the-point met je vragen?

ANOUAR: Nee. Ik zit nu in het laatste halfjaar van m'n studie. In m'n eerste twee jaar gebruikte ik het eigenlijk niet. Pas halverwege, eind tweede jaar begon ik er gebruik van te maken. En gewoon doelloos vragen stellen.

LYKLE: Het hoort er ook wel een beetje bij in het begin.

ANOUAR: Je bent er nog niet bekend mee, dus je probeert informatie eruit te halen. Ik kan me hierin ook wel herkennen. Dat ik gewoon steeds eigenlijk praat met de AI-chatbot. Als hij dingen aan mij vraagt, zeg ik 'ja'. 'Wil je het op deze of die manier?' Ja, op die manier. Dus dit laat wel zien dat er meer mogelijkheden zijn om het beter te gebruiken.

LYKLE: Je moet waken om verleid te worden tot een gesprek. En het loont om zelf vooraf goed na te denken over: waar ben ik op uit?

RACHEL: Ja.

LYKLE: Dat denkwerk kun je maar beter zelf doen als je wat duurzamer gebruik wil maken van generatieve AI.

RACHEL: Terwijl ik me ook wel realiseer dat mensen in gesprek gaan met AI om eenzaamheid te voorkomen. Dus er zitten ook weer zoveel gelaagdheden en complexiteiten in.

LYKLE: De context was nu de mensen die het binnen de Rijksoverheid gebruiken. Dus dan zal de meerderheid het voor zijn of haar professionele doelstelling inzetten. Waarbij we niet willen dat je je alleen voelt. Dat is niet wat ik bedoel. Daar mag je het zeker voor gebruiken als je het daarvoor nodig hebt. Maar concreet als kenniswerker: wees helder in je prompts. Wat vind je dan van, wat we de laatste tijd veel horen: verbeter de volgende prompt? Dat je met iets ruws begint en dat de generatieve AI jou helpt om hem scherp te krijgen? Dat is een vraag van Matthijs.

RACHEL:  Ik ben niet roomser dan de paus. Ook ik merk dat ik denk: tekstje, help me even, hoe maak ik het beter? Het helpt wel. Uiteindelijk gaat het hier ook weer over balans. Leren samenleven. Gaat het je nou echt bijdragen? Of verlies je je helemaal in de tijd en denk je: het kan nóg beter, scherper? Waar leg je precies de grens? Wanneer is het dan goed genoeg?

LYKLE: Een ding die me naar aanleiding van het boek te binnen schiet is: we moeten het niet te veel antropomorfiseren. AI-systemen vinden het heel vervelend als je dat doet. Het is geen mens. Dus het is in die zin helemaal niet als een nieuwe relatie die je tussen mensen opbouwt. Het is een apparaat dat je huishouden binnenkomt, dat je er niet meer uit krijgt en dat je moet africhten. Mag ik het zo 'lomp' zeggen? Is dat heel onaardig of heel terecht?

RACHEL: Daar heb je een groot punt. Dat is dat je AI bijna als je nieuwe huisgenoot, je nieuwe lover of je vader of moeder in huis haalt. Het is een instrument, het is een ding, het is een algoritme. Het is een software met een hele ingewikkelde achterkant. Zo moeten we het ook behandelen. Maar niet onterecht dat de auteurs van dit boek zeiden: hoe ga je je nou daartoe verhouden? Er is overigens ook een fijne website, dat heet 'green prompting', die je ook echt helpt hoe je dit kan doen, goed prompten.

LYKLE: Die nemen we op in de digitale goodiebag.

RACHEL: De groenste prompt is de prompt die je niet herhaalt, maar die meteen werkt. Dus goed vragen stellen is de kortste weg naar betere antwoorden. Dus dat is heel fijn. Wat ook een hele belangrijk is: verifieer je bronnen. Je denkt dat AI het altijd goed heeft. Check of de bronnen echt bestaan. Je ziet ook wel dat sommige omgevingen bronnen binnenhalen die niet bestaan. Dus check en kijk even: klopt dit nou echt? Dat is nodig voor misinformatie. Zorg dat je betrouwbare kennis opbouwt. En het vermindert ook correctierondes achteraf als iemand zegt: Dat bestaat helemaal niet. Met de studenten heb ik het daar ook vaak over. Hou een logboek bij en zorg dat het echt waar is. Gebruik AI om repetitief werk te automatiseren. Die is heel belangrijk. Niet overproduceren.

LYKLE: Denk ook na over wat voor soort werk je aan het doen bent en pas het op de goede plekken toe.

RACHEL: Deze is ook heel belangrijk. Bewaar, deel en archiveer AI-output met beleid. Dus als je weer denkt: die vraag heb ik vorige week ook al herhaald. Hoewel we het hier verleden week op kantoor over hebben gehad. Hoe bewaar je dat dan? Dat is toch weer nieuwe data. Dus ik vind het ook wel een uitdaging hoe we hiermee om moeten gaan.

LYKLE: Stop het niet in een Word-bestand, maar maak er een plat tekstbestand van. Dat scheelt al wat opslagruimte.

RACHEL: Dat betekent dan: hoe ga je aan de slag? Dit kunnen de toehoorders van dit webinar doen. Voor jezelf: doe het met verstand. En als organisatie: zorg dat je beleid op orde is en dat je mensen ook de mogelijkheden geeft om het goed te doen.

LYKLE: Nog even terug naar iets wat jij benoemde, Anouar. Het zit overal. Zelfs als je een zoekopdracht geeft, krijg je tegenwoordig als eerste door AI gegenereerde antwoorden. Rozemarijn zegt: dat kun je voorkomen door achter je zoekopdracht aan '-AI' in te voeren. Dan instrueer je de zoekmachine om de AI-toepassing even over te slaan. Dus die krijgen jullie gratis mee. Ik heb er geen eigen ervaring mee, maar misschien dat het een andere lijst met URL's oplevert.

RACHEL: Nee, dat klopt. Die hadden we eigenlijk wel moeten meenemen in dit webinar.

LYKLE: Niek vraagt: vliegschaamte is in Nederland een begrip. Dat je één keer per jaar op vakantie gaat met het vliegtuig kan schadelijker zijn dan een jaar lang autorijden. Is eenzelfde verhouding ook van toepassing bij het gebruik van AI? En zou het nuttig zijn om een soort AI-afbeeldingsschaamte te introduceren? Moeten we Arjen Lubach vragen er een item over te doen? (GELACH)

RACHEL: Mijn droom is... Ik werk bij Logius en de afgelopen hackathon hebben een aantal nerds dit ook gedaan. Op het moment dat je dan een AI-vraag stelde, je gelijk antwoord kreeg van: Als je dit doet, is het zoveel water en zoveel energie. Weet je zeker dat je deze vraag wil stellen? Maar de ervaring leert... De meeste mensen weten echt wel dat vliegen niet goed is voor het milieu. Als je plaatjes ziet hoeveel mensen er vliegen... Dat wordt een complexiteit.

LYKLE: Een boodschap die je misschien niet aan die mensen hoeft te geven, maar juist aan die andere mensen. Ik kijk even naar de klok. Ik kijk even naar de vragen. We willen graag innoveren, we willen graag ethisch verantwoord blijven. Wat is de manier om daarin de balans te houden? Ik parafraseer de vraag een beetje. Is dat dit? Het erover hebben?

RACHEL: Het erover hebben. Dat vind ik ook de kern van het boekje 'Samenleven met AI'. Dat betekent dat we als samenleving door generaties heen over de wereld heen moeten nadenken: hoe gaan we ons verhouden tot deze hele disruptieve technologie, die ook ontzettend veel fijne dingen brengt, maar waar ook die grote schaduwkant aan zit?

LYKLE: Niet zonder nadenken gebruiken.

RACHEL: Nee. AI met verstand en een groen geweten.

LYKLE: Oké, dankjewel. We gaan naar een afsluiting toe. Dit is de Maand van de Digitale Fitheid. Die valt samen met Digital Cleanup Day. Wanneer is die dit jaar?

RACHEL: 21 maart, op een zaterdag. Bij het onderdeel van het rijk waar wij werken zijn we lekker bezig met plannen maken om met diverse teams te gaan opruimen. Bij jullie staat ook ontzettende leuke tooling van RADIO om lekker te gaan opruimen. Dus ja. Het is lente. Het is tijd om op te ruimen. Roep de digitale Marie Kondō in jezelf op. En hup aan de slag met opruimen.

LYKLE: Uitstekend. Gaan we doen. Daarmee komen we aan het einde van dit webinar. Ik wil ICTU heel graag bedanken voor het gebruik mogen maken van hun studio. Ik wil Martijn en Elvin van Kraats AV heel erg bedanken voor de techniek. Mijn collega's Marie Louise, Mira en Janet voor het bewaken van de chat. Jullie allemaal, kijkers, voor het insturen van de vragen en het reageren op de polls. Dit webinar is een onderdeel van de Maand van de Digitale Fitheid. De komende weken zijn we elke maandag met een nieuw webinar aanwezig om die maand te vieren. Volgende week, de 16e, is dat over de theorie en praktijk van digitoegankelijkheid. Op 23 maart gaan we het hebben over 'Nu weer aan het werk gaan'. Stoppen met onszelf bezighouden, maar echt resultaat boeken. En op 30 maart praten we met Nanda Piersma van SER over AI en het menselijk kapitaal. Als we het over de ethische kant hebben, is dat een mooie. Heel erg dank aan mijn gasten van vandaag. Anouar, Rachel, fijn dat jullie er waren en voor alle toelichting. Kijkers, jullie heel erg bedankt voor het kijken. Hopelijk ben je wijzer geworden. Je krijgt een link naar de digitale goodiebag en naar de opnamen wanneer die beschikbaar zijn. Heel erg bedankt voor het kijken en wellicht tot volgende week. Dag.

[Bedankt! Bezoek onze website om dit webinar later terug te kijken: it-academieoverheid.nl. RADIO: leren is netwerken.]